قرنه و زمانه بحسب الدولة الظاهرة ؛ و ان لم تساعد هم الاسباب ، لم يحصل ذلك إلّا انهم باىّ شىء اشتغلوا كانوا فيه بالكمال ، و لا كمال الا اللّه وحده . هذا آخر ما اردنا بيانه من المقدمات . بين معجزات و كرامات صادر از انبياء و اولياء ، و افعال صادر از صاحبان نفوس كاملهء غير و اصل بمقامات ولايت ، و افعال صادره از مردم عادى فرق است ، كما اينكه بين افعال عادى اهل ولايت و متصرفان در ملك و ملكوت ، و افعال صادرهء از آنها كه مبتنى بر اصول كرامت يا معجزه ، است فرق است . افعال عادى ، ناشى از سنت الهيه و متعلق بتقدير ازلى و قضاء الهى متعين در حضرت علميه است . حقيقت حق ، جميع موجودات و آثار افعال آنها را بر طبق علم عنائى خويش ايجاد مىنمايد . از اين علم الهى ، تعبير بتقدير ازلى و قضاى الهى مىنمايند . بنا بر اين ، افعالى كه بر طبق نظام واحد و سنت جاريه از موجودات صادر مىشود ، و آثارى كه از ذوات الآثار بر وتيره و نهج واحد صدور پيدا مىنمايد ، و مترتب بر مبادى خود مىشود ، افعال عادى و طبيعى ناشى از مبادى افعال است . افعالى كه بر طبق سنت جاريه تحقق پيدا ننمايند ، بلكه خارق عادت باشد . و تخلف از سنت جاريه داشته و به جهت اظهار قدرت از فاعل آن صادر شود ، آن را معجزه يا كرامت مىنامند . معجزه از خواص انبياء ، و كرامت اختصاص باولياء دارد . متعلق معجزات و كرامات از امور ممتنعه نيست ، شىء تا ممكن نباشد ، نه بنحو عادت تحقق پيدا مىنمايد و نه بنحو اعجاز . بنا بر اين ، متعلق اعجاز بايد ممكن الوجود و جائز التحقق باشد . امورى كه از خوارق عادات بشمار مىروند ، از كسانى كه بمقام ولايت نيز نرسيده‌اند ، صادر مىشود . برخى از نفوس ، بحسب اصل فطرت ، داراى استعداد تام و كاملند ، كه با اندك اعدادى اتصال بملكوت وجود و عالم سطوت و قدرت پيدا مىنمايند ، و منشأ عجائب و غرائب مىگردند . برخى از نفوس قويه بحسب ذات و حقيقت منشأ خير و اعمال حسنه‌اند ، و استعداد از براى رسيدن بمقام ولايت را دارند . نيل آنها بمقام ولايت ، موقوف برياضات و اعمال صالحه و مشروعه است . اين اشخاص بواسطهء اعمال حسنه و